T4DM: czy testosteron może zapobiegać cukrzycy typu 2?

Tło: niski testosteron i insulinooporność są powiązane w obie strony

Mężczyźni z nadwagą i otyłością brzuszną często mają niski testosteron, a niski testosteron wiąże się z większym ryzykiem cukrzycy typu 2. Zależność działa prawdopodobnie w obie strony. Tkanka tłuszczowa i insulinooporność osłabiają sygnał z mózgu do jąder, a niski testosteron oznacza mniej mięśni i więcej tłuszczu brzusznego, co z kolei pogarsza wrażliwość na insulinę. W zestawieniu Dhindsy i współpracowników (JCEM 2004) mniej więcej co trzeci mężczyzna z cukrzycą typu 2 miał niski testosteron. T4DM zaprojektowano, aby sprawdzić, czy testosteron dodany do programu stylu życia może zapobiec wczesnej cukrzycy typu 2 lub ją odwrócić.

Schemat badania

T4DM było randomizowanym, podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniem fazy 3b, trwającym dwa lata w sześciu australijskich szpitalach klinicznych.

• Uczestnicy: 1007 mężczyzn w wieku 50–74 lat, wybranych spośród 19 022 wstępnie przebadanych.
• Kryteria włączenia: obwód talii co najmniej 95 cm, testosteron całkowity nie wyższy niż 14 nmol/l bez znanej choroby przysadki lub jąder oraz nieprawidłowa tolerancja glukozy (glukoza po 2 godzinach 7,8–11,0 mmol/l w doustnym teście obciążenia) albo świeżo rozpoznana cukrzyca typu 2.
• Wszyscy uczestniczyli w tym samym programie stylu życia (WW, dawniej Weight Watchers).
• Leczenie: undekanian testosteronu 1000 mg lub placebo we wstrzyknięciu na początku, po 6 tygodniach, a następnie co 3 miesiące przez dwa lata.
• Pierwszorzędowe punkty końcowe: cukrzyca typu 2 w teście obciążenia glukozą po dwóch latach (glukoza po 2 godzinach co najmniej 11,1 mmol/l) oraz zmiana glukozy po 2 godzinach.

Wyniki

Po dwóch latach cukrzycę typu 2 w teście obciążenia glukozą miało 55 z 443 mężczyzn (12%) w grupie testosteronu wobec 87 z 413 (21%) w grupie placebo. Odpowiada to ryzyku względnemu 0,59 (95% przedział ufności 0,43–0,80; p = 0,0007), czyli ryzyku niższemu o około 41%. Glukoza po 2 godzinach spadła o 1,70 mmol/l na testosteronie i o 0,95 mmol/l na placebo. Efekt nie zależał od tego, jak niski był testosteron na początku.

Co to oznacza dla Ciebie?

T4DM pokazuje, że testosteron dodany do zorganizowanego programu stylu życia zmniejszył po dwóch latach odsetek mężczyzn z cukrzycą typu 2 wśród osób z otyłością brzuszną, niskim prawidłowym testosteronem i stanem przedcukrzycowym. To jedno z niewielu dużych badań z randomizacją z twardym metabolicznym punktem końcowym.

Nie pokazuje ono, że testosteron jest drogą na skróty. Wszyscy uczestnicy mieli program stylu życia, a grupa placebo również poprawiła glukozę. Testosteron nie zastępuje zdrowego stylu życia, ale w wybranych przypadkach może być jego uzupełnieniem.

Co mówią wytyczne?

Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne (ADA) zaleca w swoich Standards of Care pomiar porannego testosteronu u mężczyzn z cukrzycą, którzy mają objawy lub oznaki niskiego testosteronu. Endocrine Society (Bhasin i in., JCEM 2018) zaleca poranną próbkę na czczo, powtórzoną w celu potwierdzenia niskiego wyniku przed postawieniem diagnozy. T4DM nie zmienia tego, że leczenie wchodzi w grę tylko przy objawowym niedoborze.

Zastrzeżenia

• Hematokryt: próg bezpieczeństwa dla hematokrytu powyżej 54% przekroczyło 22% w grupie testosteronu wobec 1% na placebo. Może to ograniczać leczenie i wymaga kontroli.
• PSA: wzrost o co najmniej 0,75 ng/ml odnotowano u 23% na testosteronie wobec 19% na placebo.
• Poważne zdarzenia: z góry określone poważne zdarzenia niepożądane wystąpiły u 10,9% na testosteronie wobec 7,4% na placebo. W każdej grupie były dwa zgony.
• Serce i naczynia: badanie nie miało mocy do oceny zdarzeń sercowo-naczyniowych, a efekt długoterminowy jest nieznany.
• Wybrana grupa: uczestnicy nie mieli klasycznego hipogonadyzmu. Wyniku nie można bezpośrednio przenieść na wszystkich mężczyzn.
• Finansowanie: badanie było częściowo finansowane przez przemysł (Bayer, Eli Lilly) i WW.

Leczenie należy więc rozważać tylko przy objawowym niedoborze i zawsze z lekarzem, który kontroluje wyniki krwi.

Wnioski

U mężczyzn w wieku 50–74 lat z otyłością brzuszną, niskim prawidłowym testosteronem i stanem przedcukrzycowym testosteron dodany do programu stylu życia zmniejszył po dwóch latach odsetek osób z cukrzycą typu 2 z 21% do 12%. Jednocześnie wzrost hematokrytu był częsty, a kwestia długoterminowego bezpieczeństwa nie jest rozstrzygnięta. Więcej o tym związku przeczytasz w naszym artykule o testosteronie, insulinooporności i cukrzycy typu 2, a o tym, dlaczego częstość niskiego testosteronu zależy od kryteriów, w uwadze na stronie badania EMAS.

Pierwszy krok

Jeśli należysz do jednej z istotnych grup i obawiasz się, że niski testosteron może być czynnikiem współprzyczynowym, badanie przesiewowe może być jedną z opcji. Porozmawiaj ze swoim lekarzem o możliwościach. Jeśli chcesz szybko działać przez prywatną klinikę, możesz wykonać bezpłatny test AMS na tej stronie lub, jeśli przebywasz w Danii, zamówić badanie krwi.